Hồng Tú Trân (sinh tháng 12 năm 1963, người Lạc Nam, Thiểm Tây) là Phó chủ nhiệm y sĩ tại Bệnh viện Y học cổ truyền thành phố Thương Lạc, đồng thời là Danh y nổi tiếng của địa phương. Bà vinh dự là truyền nhân đời thứ năm của học phái nội khoa Quách Thị Thương Lạc, với kinh nghiệm lâu năm trong công tác lâm sàng, giáo dục và nghiên cứu khoa học y học cổ truyền. Với những đóng góp to lớn, bà đã được vinh danh với nhiều giải thưởng cao quý, trong đó có danh hiệu “Mười bác sĩ xuất sắc nhất Thương Lạc”.
Hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu một bài thuốc danh tiếng của bà: Ngũ Sâm Phục Luật Thang.
Thành phần:
- Nhân sâm: 10g
- Đan sâm: 15g
- Sa sâm: 10g
- Khổ sâm: 10g
- Huyền sâm: 10g
- Đàn hương: 6g
- Sa nhân: 6g
- Phục linh: 10g
- Quế chi: 10g
- Bạch truật: 10g
- Chích cam thảo: 6g
- Cam tùng: 12g
Công hiệu:
Bài thuốc có tác dụng ích khí dưỡng tâm, hoạt huyết hóa ẩm, giúp bồi bổ tâm khí, nuôi dưỡng tâm huyết, đồng thời loại bỏ huyết ứ và thủy ẩm tích tụ.
Chủ trị:
Ngũ Sâm Phục Luật Thang được chỉ định cho các chứng tâm quý, hồi hộp, lo lắng, tức là các dạng rối loạn nhịp tim như ngoại tâm thu, rung nhĩ và các trường hợp tương tự. Trên lâm sàng, bệnh nhân thường biểu hiện hồi hộp, tức ngực, nặng hơn có thể đau nhức vùng ngực, tình trạng bệnh thường gia tăng khi gắng sức. Kèm theo các triệu chứng như hay quên, khô miệng, bứt rứt, phiền muộn trong lòng, và vã mồ hôi khi vận động. Về sắc diện, bệnh nhân thường có sắc mặt tối sạm, thiếu tươi nhuận, môi thâm, lưỡi đỏ sẫm với rêu trắng, mạch tế hoạt sáp. Bài thuốc đặc biệt hiệu quả cho các trường hợp thuộc chứng tâm khí bất túc, thủy ẩm và ứ huyết hỗ kết, có thể gia giảm tùy theo thể trạng và diễn biến bệnh.
Cách dùng:
Sắc thuốc với nước uống, mỗi ngày 1 thang, chia làm hai lần, uống ấm sau bữa ăn khoảng 30 phút.
Phân tích phương:
Tâm quý, hay còn gọi là chứng tâm hạ tích khiêu bất ninh (tim đập nhanh không yên), là một bệnh cảnh thường gặp trong Y học cổ truyền. Trong Thương Hàn Tạp Bệnh Luận, chứng này thường được luận trị từ góc độ tà ẩm thượng nhiễu (tà khí thủy ẩm quấy nhiễu thượng tiêu). Tuy nhiên, các y gia hậu thế lại thường tập trung hơn vào nguyên nhân tâm khí, tâm huyết bất túc.
Theo Đông y, Tâm là tạng thuộc hỏa. Nếu tâm hỏa vượng sẽ làm tổn thương tâm dịch, nhẹ thì sinh phiền muộn, bứt rứt, nặng thì dẫn đến tâm quý. Tâm chủ về mạch, huyết hành trong mạch. Nếu tình chí không thông suốt thì tâm thần không thoải mái, tâm thần không thông suốt thì mạch không thông, mạch không thông thì ứ huyết sinh ra, nhẹ thì tâm quý, nặng thì tâm thống (đau ngực). Tâm tàng thần, nếu thần tư quá lao lực, tâm khí huyết sẽ âm thầm hao tổn, mất đi sự nuôi dưỡng, từ đó gây ra tâm quý. Bên cạnh đó, nếu hạ tiêu dương hư, dương không hóa được âm, thủy ẩm sẽ nội sinh. Khi âm tà nặng nề ắt sẽ xâm phạm dương khí (Tâm Dương), từ đó thượng nhiễu tâm mạch, gây ra tâm quý.
Bài thuốc Ngũ Sâm Phục Luật Thang thực chất là sự kết hợp tinh hoa của Ngũ Sâm Thang (trong Thiên Kim Yếu Phương), Đan Sâm Ẩm và Linh Quế Truật Cam Thang, cùng với sự gia giảm hợp lý. Ngũ Sâm Thang nổi bật với khả năng ích khí, tiêu ứ, thanh nhiệt, dưỡng âm. Đan Sâm Ẩm có công hiệu hoạt huyết hóa ứ, thông tâm khiếu, định thống. Linh Quế Truật Cam Thang là phương thuốc trọng yếu để ôn hóa thủy ẩm. Đặc biệt, việc gia thêm Cam Tùng giúp lý khí, như Bản Thảo Tùng Tân đã ghi nhận khả năng trị “đột nhiên tâm phúc đau trướng đầy” của vị thuốc này. Sự phối hợp tài tình của các vị thuốc đã tạo nên một phương thuốc kỳ diệu, tổng hòa các pháp ôn, thanh, tiêu (ẩm, ứ) và bổ (khí, âm) trong một, mang lại hiệu quả toàn diện trong điều trị chứng rối loạn nhịp tim.
Gia giảm:
Tùy theo các triệu chứng cụ thể của bệnh nhân, có thể gia giảm vị thuốc như sau:
- Nếu tức ngực rõ rệt: Có thể thêm Qua lâu, Giới bạch.
- Nếu đau ngực rõ rệt: Có thể thêm Bồ hoàng, Hồng hoa.
- Nếu khí đoản (thở ngắn) rõ rệt: Có thể thêm Ngũ vị tử, Mạch đông.
- Nếu hồi hộp rõ rệt: Có thể thêm Hổ phách, Từ thạch.
- Nếu hay quên: Có thể thêm Viễn chí, Thạch xương bồ.
(Bài viết được sắp xếp bởi Lôi Huy, Bệnh viện Y học cổ truyền thành phố Thương Lạc, tỉnh Thiểm Tây)
Lưu ý quan trọng: Các bài thuốc và phương pháp điều trị trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo. Người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng mà cần tham khảo ý kiến và sử dụng dưới sự hướng dẫn, chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền để đảm bảo an toàn và hiệu quả tối ưu.
